લેખક: આશા વીરેન્દ્ર
એક જ માને પેટે જન્મેલા બે ભાઈઓ. માએ પોતાની ડાબી-જમણી આંખ સમજીને બેઉને ઉછેરેલા. માને એમ કે, મોટા થઈને બેઉ એકબીજાને પડખે ઊભા રહેશે, એકમેકને હૂંફ આપશે. પણ ખરેખર એવું થયું ખરું? ચાલો, આપણે જોઈએ. મોટો ભાઈ એટલે શહેર. એનો તો ભઈ, વટ ભારે ! ઠાઠ-માઠથી રહેવાનું ને બધી સાહ્યબી ભોગવવાની. એને થતું, ‘જોયું ? મારી અક્કલ ને હોશિયારીથી હું ક્યાંથી ક્યાં પહોંચ્યો ? છે કોઈની તાકાત કે મારી સામે આંગળી ચીંધી શકે ? ભલ-ભલાને ધૂળ ચાટતા કરી દઉં.’ નાનો ભાઈ એટલે ગામદું. બિચારો ભલો-ભોળો ને સીધોસાદો. ઝાઝી મહત્વાકાંક્ષા ન રાખે. જે મળે એમાં એ અને એનો પરિવાર ખુશ. એ હંમેશા વિચારતો, ‘આપણને જે મળે એમાં સુખ-સંતોષથી રહેવું. કહેવાયું છે ને કે, સંતોષી નર સદા સુખી.’ એને તો બસ, એ ભલો ને એનું કામ ભલું. જેટલો ફરક મોટા અને નાના ભાઈ વચ્ચે, એનાથી વધુ બંનેની પત્નીઓ વચ્ચે. મોટાની પત્ની ભણેલી-ગણેલી, જાજરમાન અને ફેશનેબલ. એને પોતાની આવડતનું ખૂબ ગુમાન. કહેવત છે ને કે, ‘હું પહોળી ને શેરી સાંકડી.’ બસ, મોટાની પત્નીનું કંઈક એવું જ. બધાને કહેતી ફરે, ‘મારા પતિનાં અડધાં ઉપર કામ તો હું જ પતાવી દઉં. કયા ખાતામાં જઈને કયું કામ કરવાનું એ બધી મને ખબર. આટલું ભણ્યા-ગણ્યા તે નકામું થોડું જવા દેવાય?’ મોટાને પણ પોતાની પત્ની માટે અભિમાન હતું. એને પૂછીને જ એ પાણી પીતો.
નાનાની પત્ની સાવ અભણ એવું તો નહીં પણ ભણી હશે કદાચ દસ-બાર ધોરણ સુધી. સાદી, સુતરાઉ સાડી, તેલ નાખીને ઓળેલા ચપ્પટ વાળ અને કપાળે મોટો, લાલ ચટાક ચાંદલો. એનો હંમેશનો આ જ પરિવેશ. એનામાં સૂઝ-સમજ ઘણી પણ એ બધાને દેખાડવાનો જરાય શોખ નહીં. પોતાના કામ સિવાય કોઈ લપ્પન-છપ્પન નહીં. પોતાની પત્નીના ગુણો માએ નાનાને માન. ઘરનું કે બહારનું કંઈપણ અગત્યનું કામ હોય તો બેઉ સાથે મળીને નિર્ણય લેતાં. ખેતરમાં જે કંઈ પાકે એ પોતાના કે પોતાનાં બાળકોના મોમાં મૂકતાં પહેલાં નાનો કોઈ ને કોઈ સથવારા સાથે મોટાભાઈને ઘરે પહોંચતું કરતો. એ જો ભૂલ્યો હોય તો એની પત્ની યાદ કરાવ્યા વિના ન રહેતી, મેં મેથિયાના અથાણાની બરણી ભરીને તૈયાર રાખી છે હં ! મોટાભાઈની બબલી ને મુન્નો તો આંગળા ચાટી ચાટીને મારું બનાવેલું અથાણું ખાતાં હોય છે. ને હા, ગૌરી ગાયનાં દૂધમાંથી કાઢેલા ચોખ્ખા ઘીનો ડબ્બો પણ ભરી રાખ્યો છે. કોઈ એ તરફ જનારું હોય તો કહેજો.’
એક વખત આ જ રીતે નાનાભાઈએ કોઈકની સાથે પોતાના ખેતરમાં ઊગેલી કેરીઓ અને એની પત્નીએ જાતે ઘંટીએ દળેલો લોટ મોકલાવેલા. બે-અઢી મહિના થવા આવ્યા પણ કંઈ સમાચાર ન આવ્યા એટલે એને થઈ ચિંતા. એ તો પોસ્ટ-ઓફિસમાં જઈને આંતર્દેશીય પત્ર લઈ આવ્યો અને પોતાના ગરબડિયા અક્ષરોમાં મંડ્યો પત્ર લખવા – મારા માતા-પિતા જેવા વડીલ ભાઈ ને ભાભી, જે શી કરસન સાથે લખવાનું કે, બે તઈણ મઈના પેલ્લાં અહીંથી રમલો ત્યાં આવતો’તો એની હંગાથે તમારા બધાના હારુ આપડી વાડીની કેરી મોકલેલી. મારી ઘરવાળીએ કીધેલું કે કાલે જ પાંચ શેર અનાજ દળેલું છે તે તાજો લોટ પણ મોકલેલો. ઘરના દળેલા લોટના રોટલા છોકરાવને બઉ ભાવ્સે. પણ આ બધું મળી ગયાની પોંચ તમારા તરફથી આવી નથી તે જીવ ત્યાં લાગી ર્યો છે. મેં વિચાર કયરો છે કે આવતા રવિવારે હું જાતે જ આવીને કુશળ સમાચાર જાણી જાઉં. સવારની પેલ્લી બસમાં નીકળીને ત્યાં પોંચીશ. – લિ. તમારા નાનકાના પાયલાગણ.
પત્ર વાંચીને મોટાની વહુનાં ભવાં ચઢી ગયાં. ‘આ બધી ચાલબાજી છે. તમે રહ્યા ભોળા તે કંઈ સમજો નહીં. ગઈ સાલ દિયરજી કહેતા’તા કે, છત પરથી ચોમાસામાં પાણી બહુ ચૂએ છે તે નળિયાં નખાવવા છે, પણ પૈસાનો વેંત થતો નથી. અહીં આવવા પાછળનું કારણ પૈસા માગવાનું જ છે – બીજું કંઈ નહીં.’ મોટાને થયું, પત્નીની વાત તો સો ટકા સાચી છે. હવે કરવું શું? બહુ વિચારીને એણે એક પોસ્ટકાર્ડ લખ્યો – મારા વ્હાલા નાનકા અને આખો પરિવાર, તારો પત્ર મળ્યો. નાનપણથી જ તું બહુ લાગણીશીલ છે. મારાથી જવાબ ન આપી શકાયો તેથી તને થયેલી ચિંતા હું સમજી શકું છું. પણ હવે હું તને વધુ ફિકર કરાવવા માગતો નથી તેથી તું અહીં આવે એ પહેલાં હું જ તારી ભાભી અને બંને છોકરાઓને લઈને ત્યાં આવું છું. આમ પણ તું અહીં આવે તો ખેતરની ને ઢોરઢાંખરની દેખભાળ કોણ કરે ? વળી અહીં શહેરના અટપટા રસ્તામાં તું ક્યાંક ભૂલો પડી જાય ને તને ઘર ન મળે તો નક્કામી ઉપાધિ થાય. આમ વિચારીને અમે ત્યાં આવવાનું નક્કી કર્યું છે. છોકરાઓને તારી પાસે તળાવમાં તરતાં શીખવું છે. તારી ભાભી કહે છે કે, એને બીજું તો કંઈ કામ નથી પણ સાથેસાથે જો એ પણ આવી જાય તો માના ગુજરી ગયા પછી એની ચીજ-વસ્તુઓની વહેંચણી કરવાની રહી જ ગઈ છે, તો દેરાણી-જેઠાણી બંને સાથે મળીને માનો કબાટ ખોલીને જોઈ લે ને જેને જે જોઈતું હોય એ લઈ લે તો સારું.
ખેતરમાં મરચાં થયાં હશે. સુમિત્રાને કહેજે કે, લીંબુ-મરચાંનું અથાણું બનાવી રાખે. આટલા ગાય-ભેંસ છે તે ઘી તો ઘણું નીકળતું હશે, નહીં? વધારે નથી જોઈતું. પાંચેક કિલોનો ડબ્બો ભરાવી રાખજે. આ તો શું છે, તારી ભાભી હમણાં બહુ નબળી પડી ગઈ છે. રોજ થોડું ઘરનું ઘી ખાય તો થોડી શક્તિ આવે. અમે બધા શનિવારે સાંજ સુધીમાં પહોંચી જઈશું. લિ. મોટાભાઈના આશિષ. પત્ર વાંચીને નાનકો તો હરખાઈ ગયો. પોતાની પત્નીને વંચાવીને કહેવા લાગ્યો, ‘ખરેખર, આપણે કેટલા નસીબદાર છીએ નહીં સુમી ? આપણા માથે આવા પ્રેમાળ ભાઈ-ભાભીનું છત્ર છે. નહીંતર આજના જમાનામાં કોણ નાના ભાઈનું આટલું ધ્યાન રાખે ? એની પત્ની ધીમેથી માત્ર એટલું જ બોલી, ‘હાસ્તો.’
ટિપ્પણીઓ